ΟΤΑΝ Η ΚΝΩΣΟΣ ΕΓΙΝΕ ΜΑΝΤΗΛΙ

Τα μαντίλια Knossos του αξεπέραστου Ισπανού σχεδιαστή Mariano Fortuny ήταν οι καλύτεροι πρεσβευτές του μινωικού πολιτισμού την περίοδο των ανασκαφών στην Κρήτη.
 
Της Ελευθερίας Αλαβάνου
Περιoδικό Minoan Waves (Minoan Lines)
 
 
Ένας ανοιχτόμυαλος καθηγητής αρχαιολογίας θα μπορούσε να κάνει  το εξής πρωτότυπο: να χρησιμοποιήσει τα μαντίλια Knossos, αντί για  φωτογραφίες των αρχαιολογικών ευρημάτων, ως τεκμήριο για να τεστάρει τις γνώσεις των φοιτητών του σχετικά με τα μοτίβα του μινωικού  πολιτισμού. Ρωτώντας τους, για παράδειγμα, «πόση σημασία είχαν τα  χταπόδια στη θεματολογία της μινωικής αγγειοπλαστικής;», «τι συμβόλιζε η τρισυπόστατη φύση του γρύπα –με το κεφάλι αετού, το σώμα  λιονταριού και την ουρά φιδιού– στον μινωικό κόσμο;». Και για τους πιο  προχωρημένους: «Πότε καθιερώθηκε ο νατουραλισμός στα κεραμικά  των Μινωιτών, έτσι όπως τον αποτύπωσε ο Fortuny στη σειρά μαντιλιών  Knossos;».
 
Τόση πιστότητα είχαν τα ενδύματα του πρωτοπόρου σχεδιαστή, που συνδύαζε την ευρυμάθεια του διανοουμένου με τα αντανακλαστικά του καλού επιχειρηματία, ο οποίος λανσάρει το κατάλληλο προϊόν την κατάλληλη στιγμή.  Πώς αλλιώς να περιγράψεις έναν άνθρωπο που το 1907, δηλαδή  δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση της βασικής ανασκαφής από τον Evans στην Κνωσό, παρουσίασε μια σειρά μαντιλιών με το ίδιο όνομα;  Πάνω στα οποία, μάλιστα, είχε αποτυπώσει φυσιοκρατικά σύμβολα των  Μινωιτών: χταπόδια, γρύπες, αργοναύτες και φύκια από κεραμικά και  τοιχογραφίες της Κνωσού, της Φαιστού και της Αγίας Τριάδας έγιναν, από τα χέρια του Fortuny, στάμπες πάνω σε μεταξωτά σάλια. Όχι, απ’  ό,τι φαίνεται, ο ίδιος δεν ταξίδεψε στην Κρήτη για να δει με τα μάτια  του τα ευρήματα των ανασκαφών. Αντέγραψε τα μοτίβα από τις δημοσιεύσεις των αρχαιολόγων που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή: του Evans που ανέσκαψε την Κνωσό, του Hogarth που ανέσκαψε τη Ζάκρο, του Pernier που ανακάλυψε τον Δίσκο της Φαιστού.
 
 
Γεννημένος στη Γρανάδα το 1871, ο Mariano Fortuny  y Madrazo ήταν γιος του διάσημου Ισπανού ζωγράφου  Mariano Fortuny y Marsal. Όταν ήταν μόλις τριών χρονών,  ο πατέρας του πέθανε και η οικογένεια μετακόμισε στο Παρίσι. Ο μικρός Fortuny έδειξε από νεαρή ηλικία το ενδιαφέρον του για τα εικαστικά – για να διασκεδάσει, πειραματιζόταν  βάφοντας συλλεκτικά υφάσματα που είχαν αγοράσει οι γονείς του  στα ταξίδια τους στην Ευρώπη. Σε ηλικία 18 χρονών μετακόμισε στη  Βενετία, όπου είχε την ευκαιρία να ξεδιπλώσει το πολύπτυχο ταλέντο  του: στη ζωγραφική, στη χαρακτική, στη φωτογραφία, στη γλυπτική,  στην αρχιτεκτονική, στους φωτισμούς θεάτρου. Στα 26 του γνώρισε την Henriette Negrin, τη μετέπειτα σύζυγο και συνεργάτιδά του, της οποίας  το όνομα όμως δεν αναγνωρίστηκε ποτέ όσο το δικό του.
 
ΙΜΑΤΙΌ ’Η ΣΑΡΙ;
 
Το ζευγάρι έμενε στο Palazzo Pesaro Orfei, ένα γοτθικό μέγαρο του 15ου αιώνα στη συνοικία San Marco της Βετο μαντίλι. «Βλέπετε τι μπορούν να κάνουν οι Βενετσιάνες με τα μαντίλια τους; Πόσοι τρόποι υπάρχουν –ζωηροί, θλιμμένοι, νωθροί ή προκλητικοί– για να τα ρίξουν στους ώμους και να τα τυλίξουν γύρω από  τα μαλλιά τους;» έλεγε στους καλεσμένους ο Hugo von Hofmannsthal,  ενώ λίγο αργότερα η Ruth St. Denis χόρευε ρυθμικά, υπό τους ήχους  του τσέλου, τυλίγοντας και ξετυλίγοντας το μεταξωτό σάλι γύρω από  το σώμα της, σε μια περφόρμανς που μάγεψε τους πάντες. Σήμερα, η  επιλογή της να παρουσιάσει τα μαντίλια Knossos δεν θεωρείται τυχαία.  Η Ruth St.Denis ήταν μια καλλιτέχνιδα που φημιζόταν για τους οριενταλικούς, αισθησιακούς χορούς της.
 
Στα μάτια των Ευρωπαίων αστών,  οι περσόνες που υποδυόταν –ηδονικές, εξωτικές, ανατολίτικες– σμίλευαν το πρότυπο της μοντέρνας γυναίκας, με την αναδυόμενη σεξουαλικότητα. Της γυναίκας που, απαλλαγμένη από τις προκαταλήψεις  του 19ου αιώνα, δεν φοβάται να φορέσει ένα μαντίλι Fortuny και από  καθωσπρέπει Ευρωπαία να μετατραπεί σε ατρόμητη Μινωίτισσα. Ή σε  αισθησιακή Ινδή – είπαμε, το μαντίλι Knossos ήταν κάτι ανάμεσα σε  αρχαιοελληνικό ιμάτιο και ινδικό σάρι. Έχουν περάσει 112 χρόνια από εκείνη την πρώτη παρουσίαση των  μαντιλιών Knossos στο προπολεμικό Βερολίνο και η φήμη τους αντέχει ακόμη στον χρόνο. Άλλωστε, οι Fortuny συνέχισαν τη δημιουργική  πορεία τους, αποτίνοντας και πάλι φόρο τιμής στην αρχαία Ελλάδα με το αξεπέραστο πλισέ φόρεμα Delphos, το οποίο ήταν εμπνευσμένο  από τον «Ηνίοχο των Δελφών». Ο Fortuny πέθανε το 1949, σε ηλικία 78 ετών, ενώ το 1965 τον ακολούθησε η Henriette. Η επιχείρηση  δεν έκλεισε – την ανέλαβε αρχικά η στενή τους συνεργάτιδα Elsie  McNeill Lee και αργότερα η οικογένεια Riad, η οποία τη διαχειρίζεται  έως σήμερα.
 
Info: Το Palazzo Pesaro Orfei όπου έζησε το ζεύγος Fortuny   έχει μετατραπεί σε μουσείο (Museo Fortuny, fortuny.visitmuve.it).  Για επίσκεψη στο showroom της εταιρείας Fortuny: fortuny.com
 

Πρόσθετες Πληροφορίες

  • Συντάκτης: Eλευθερία Αλαβάνου/Minoan Wave magazine